Latest / Market Risk TR / 🔴🇹🇷 #İTOSAM | Haftalık Türkiye Ekonomi Bülteni – 12 Aralık 2025

Transcript

🔴🇹🇷 #İTOSAM | Haftalık Türkiye Ekonomi Bülteni – 12 Aralık 2025 · Market Risk TR

• 0:00
  Hoş geldiniz elimizde iossamın son ekonomi bülteni var ve bu
• 0:04
  haftaki rakamlar gerçekten ilginç bir hikaye anlatıyor.
• 0:09
  Baktığınızda sanki aynı anda işleyen 2 farklı Türkiye
• 0:13
  ekonomisi varmış gibi bir hisse kapılıyorsunuz.
• 0:16
  Çok doğru bir tespit. Yani bir yanda yüksek
• 0:18
  teknolojiyle şaha kalkan dünyaya mal satan bir ekonomi.
• 0:22
  Diğer yandaysa hani maliyetlerle boğuşan daha geleneksel bir
• 0:26
  yapı. Bugün seninle birlikte bu 2
• 0:29
  ekonomiden hangisinin ağır bastığını ve bunun bizim için ne
• 0:33
  anlama geldiğini anlamaya çalışacağız.
• 0:35
  Harika bir çerçeve çünkü bu bülten tam da bu ikide mi
• 0:39
  yansıtıyor? Aslında elimizdeki her veri bir
• 0:42
  ipucu gibi. Yani sanayi üretiminden dış
• 0:45
  ticaret dengesine şirketlerin yenilikçiliğinden şehirlerin
• 0:48
  zenginliğine kadar hepsi büyük bir yapbozun parçası.
• 0:53
  Amacımız da bu parçaları birleştirip sadece rakamları
• 0:56
  değil arkasındaki o büyük resmi yani ekonominin gidiş yönünü
• 1:00
  size göstermek olacak. O zaman ilk parçadan başlayalım.
• 1:04
  Para nerede toplanıyor? Gayrisafi yurt içi hasıla
• 1:07
  verileri. Istanbul tek başına Türkiye
• 1:10
  ekonomisinin neredeyse üçte birini.
• 1:12
  Oluşturuyor. %29,2 devasa bir oran.
• 1:16
  Evet 13 trilyon liralık bir güç demek bu arkasından Ankara ve
• 1:20
  izmir geliyor ama benim asıl dikkatimi çeken şey şu oldu.
• 1:24
  Kişi başına gelire bakınca istanbul lider.
• 1:27
  Evet. 802.000 TL. Ama ikinci sırada Ankara ya da
• 1:31
  izmir yok, Kocaeli var. Işte bu çok ama çok önemli bir
• 1:35
  detay. Değil mi?
• 1:36
  Neden bu kadar önemli çünkü. Bize zenginliğin kaynağı
• 1:39
  hakkında temel bir şey söylüyor. Istanbul'un liderliği neyi
• 1:42
  yansıtıyor? Finans hizmetler ticaret.
• 1:45
  Evet, metropol ekonomisi. Aynen ama kocaeli'nin orada
• 1:50
  olması, sanayinin, üretimin, o saf katma değer yaratan gücünü
• 1:54
  gösteriyor. Yani Kocaeli nüfusuna oranla
• 1:58
  inanılmaz bir zenginlik üretiyor.
• 2:00
  Bu aynı zamanda coğrafi yoğunlaşma riskini de
• 2:03
  gösteriyor. Düşünsenize sadece 3 şehir, tüm
• 2:06
  ekonominin neredeyse yarısını sırtlıyor.
• 2:08
  Bu hem bir güç hem de bir kırılganlık aslında.
• 2:11
  Kesinlikle olası bir bölgesel şoka karşı sistemi çok daha
• 2:15
  hassas hale getiriyor. Peki ürettiğimiz bu zenginliği
• 2:19
  dışarıya nasıl yansıtıyoruz? Yani dış dengene durumda.
• 2:23
  Işte hikayenin ikinci ve belki de en ilginç perdesi burası.
• 2:27
  Ekim ayında cari işlemler hesabı 457.000.000 $ gibi mütevazı bir
• 2:31
  fazla vermiş kulağa. Fena gelmiyor artıda izin
• 2:36
  özünden. Evet, olumlu ama asıl hikaye bu
• 2:39
  değil. Asıl hikaye denklemin içinden 2
• 2:42
  büyük kalemi yani ithal ettiğimiz enerjiyle altını
• 2:45
  çıkardığımızda ortaya çıkıyor. Bu ikisini kenara koyduğumuzda
• 2:49
  türkiye'nin o çekirdek cari fazlası ne kadar oluyor biliyor
• 2:53
  musun? 7 milyar doların üzerinde
• 2:55
  fırlıyor. Bir dakika, bir dakika 7 milyar
• 2:57
  dolar mı? Evet 7 milyar aradaki fark
• 3:00
  geceyle gündüz gibi. Bu inanılmaz bir şey yani
• 3:03
  diyorsun ki, eğer bizim bir enerji faturamız olmasaydı
• 3:06
  Türkiye aslında dış ticarette fazlasıyla kendine yeten bir
• 3:09
  ülke olurdu. Kendine yeten değil, dünyaya
• 3:12
  borç verebilecek bir ülke olurdu.
• 3:15
  Bu veri Türkiye ekonomisinin en temel yapısal sorununu ve aynı
• 3:19
  zamanda en büyük potansiyelini tek bir karede özetliyor.
• 3:23
  Aslında ülkede mal ve hizmet üreten sanayicimiz, girişimcimiz
• 3:27
  uluslararası pazarlarda son derece rekabetçi.
• 3:30
  Sattıkları aldıklarından çok daha fazla.
• 3:32
  Kesinlikle ama enerjiye olan bu kronik bağımlılık o muazzam
• 3:37
  performansı neredeyse tamamen siliyor ve dengeyi başa baş nok.
• 3:41
  Getiriyor. Bu bağlantı tabloyu çok daha
• 3:44
  netleştirdi. Üretimde güçlüyüz ama enerji
• 3:48
  faturamız bu gücü gölgeliyor. O zaman madem üretim bu kadar
• 3:52
  kritik biraz daha derine inelim. Sanayi üretimi ekimde yıllık
• 3:57
  %2,2 artmış. Açıkçası bu rakam tek başına çok
• 4:01
  heyecan verici gelmiyor kulağa. Ilk bakışta öyle ama bu manşetin
• 4:05
  altına baktığında gültendeki belki de en çarpıcı en şaşırtıcı
• 4:09
  veriyi görüyorsun. Nedir?
• 4:10
  O. Teknoloji seviyesine göre
• 4:12
  üretime ayırdığımızda tablo tamamen değişiyor.
• 4:15
  Yüksek teknoloji ürünlerin üretimi bir yılda tam %27 buçuk
• 4:19
  oranında fırlamış. 27 buçuk. Mu evet, diğer yandaysa düşük
• 4:24
  teknolojili hani o emek yoğun ürünler var ya.
• 4:27
  Orada %6 virgül ikilik bir gerileme var.
• 4:29
  Arada devasa bir makas açılmış. En başta konuştuğumuz o 2 ayrı
• 4:34
  ekonomi hikayesini birebir doğrulayan rakam, yıllık %27
• 4:39
  buçukluk bir artış, bir sektörün adeta çağ atlaması demek.
• 4:43
  Kesinlikle bu Türkiye sanayisinin sessiz bir derinden
• 4:47
  bir kabuk değişimi yaşadığının en somut kanıtı olabilir.
• 4:52
  Hı hı yıllardır konuştuğumuzu o yüksek katma değerli teknoloji
• 4:56
  üretimine geçiş söyleminin rakamlara yansıdığı an bu
• 4:59
  olabilir. Ama bu aynı zamanda biraz
• 5:01
  sancılı bir süreç. Sanırım düşük teknolojideki o
• 5:04
  yüzde altılık daralma, o sektörlerdeki istihdam
• 5:08
  sorunlarına da işaret ediyor. Tam olarak öyle.
• 5:11
  Acı verici bir süreç. Peki bu dönüşüm sürdürülebilir
• 5:14
  mi? Yani bu %27 buçukluk sıçrama tek
• 5:18
  seferlik bir parlama mı yoksa kalıcı bir trend mi?
• 5:21
  Bu şu anki en kritik soru. Eğer bu dönüşüm sadece birkaç
• 5:25
  büyük oyuncunun omuzlarında yükseliyorsa evet bu kırılgan
• 5:29
  bir yapı oluşturur. Anladım, sanayideki bu baş
• 5:32
  döndürücü ayrışmayı bir kenara not edelim.
• 5:35
  Diğer sektörlerde durum ne? Iç piyasa inşaat ticaret satış
• 5:40
  hacmi yıllık %7,4 artmış, inşaat maliyetleri ise bir yılda %22
• 5:44
  buçuk 7 artmış. Orada da ilginç bir iç ayrım
• 5:48
  var, fark ettin mi? Evet, malzeme maliyetleri %18,68
• 5:54
  artarken, işçilik maliyetleri %30,49 gibi çok daha yüksek bir
• 6:00
  oranda artmış. Aynen öyle.
• 6:02
  Maliyet artışının lokomotifi işçilik olmuş.
• 6:05
  Bu ne anlama geliyor? Bu sektörde ciddi bir kalifiye
• 6:09
  usta ve iş gücü sıkıntısı yaşandığına işaret ediyor
• 6:12
  olabilir. Bu sadece bir maliyet kalemi
• 6:15
  değil. Bu gelecekteki konut fiyatlarını
• 6:17
  doğrudan etkileyecek ve belki de kentsel dönüşüm gibi kritik
• 6:21
  projelerin hızını yavaşlatabilecek sosyal bir
• 6:24
  mesele. Anladım.
• 6:25
  Peki tüm bu ciroları yaratan şirketlerin DN a'sı nasıl?
• 6:28
  Nasıl yani işin mutfağın da kimler var?
• 6:31
  2.020 üçte türkiye'deki yabancı kontrollü şirket sayısı 10 bini
• 6:36
  geçmiş ve bu şirketler toplam ciro'nun neredeyse sekizde
• 6:40
  birini üretiyor. %12,8 önemli bir pay.
• 6:43
  Benim en çok şaşırdığım ise sektör dağılımı oldu.
• 6:48
  Cirodaki paya göre yabancıların en hakim olduğu sektör %92,6
• 6:54
  gibi ezici bir oranla tütün ürünleri imalattı.
• 6:58
  Evet, bu çok çarpıcı bir veri. Neredeyse bütün sektörü
• 7:02
  yabancılar kontrol ediyor. Ülke bazındaysa lider Almanya
• 7:07
  hem şirket sayısı hem de ciro payıyla.
• 7:10
  Bu veriler bize yabancı sermayenin yatırım yaparken neye
• 7:14
  baktığını gösteriyor. Tütün gibi bir sektörde bu kadar
• 7:17
  yoğunlaşmaları tesadüf değil. Bu tip sektörlerin genellikle
• 7:21
  yüksek giriş bariyerleri vardır. Marka gücü çok önemlidir.
• 7:25
  Regülasyonlar ağırdır. Aynen küresel devler bu yapı
• 7:29
  içinde yerel oyunculara karşı büyük bir avantaj elde ediyor.
• 7:32
  Almanya'nın liderliyse sürpriz değil bu 2 ülke arasındaki o
• 7:37
  derin ekonomik bağların bir yansıması.
• 7:39
  Ve geldik en başta ipucunu verdiğimiz o kritik konuya
• 7:44
  şirketlerimiz ne kadar yenilikçi bu yüksek teknoloji üretimini
• 7:48
  besleyecek inovasyon gücümüz ne durumda?
• 7:51
  Evet, en önemli halkalardan biri.
• 7:53
  Verilere göre, 2.022 2.024 döneminde ondan fazla çalışanı
• 7:58
  olan şirketlerin yaklaşık yüzde kırkı bir yenilik faaliyeti
• 8:01
  yapmış. Yani her 10 şirketten dördü.
• 8:05
  Fena bir oran değil. Değil ama burada da yine o 2
• 8:08
  ekonomi ayrımını görüyoruz. Küçük şirketlerde bu oran %36,6
• 8:13
  iken büyük şirketlerde %69 virgül üçe fırlıyor.
• 8:16
  Neredeyse 2 katı. Tam olarak sanayideki teknoloji
• 8:21
  ayrışmasının arkasındaki nedeni burada görüyoruz işte.
• 8:24
  Evet, yüksek teknolojideki o %27 buçukluk sıçramanın itici gücü
• 8:29
  büyük ölçüde bu inovasyon yapan büyük şirketler kaynakları var,
• 8:33
  arge bütçeleri var. Peki yenilik yapmak deyince
• 8:36
  aklıma hep laboratuvarlar, patent başvuruları geliyor ama
• 8:40
  verilerde ilginç bir detay var. Nedir?
• 8:42
  O. Şirketler yeniliklerini korumak
• 8:44
  için en çok ticari marka tescili yöntemini kullanıyor.
• 8:48
  Patent başvurusu ikinci sırada ve yapılan yeniliklerin büyük
• 8:53
  çoğunluğu yani %70 yedisi iş süreçlerinde.
• 8:57
  Bu ne demek tam olarak? Harika bir soru.
• 9:00
  Çünkü yenilikçiliğin en çok gözden kaçan ama belki de en
• 9:04
  etkili kısmı. Burası iş süreci yeniliği bir
• 9:07
  ürünü daha hızlı, daha ucuza, daha kaliteli üretmeni sağlayan
• 9:11
  her türlü yöntem değişikliğidir. Mesela üretim bandını yeniden
• 9:14
  tasarlamak gibi mi? Tam olarak o ya da stok
• 9:17
  yönetimini otomatikleştiren bir yazılım kullanmak.
• 9:20
  Bunların hepsi birer süreç yeniliğidir.
• 9:23
  Patentlenebilir bir buluş olmasalar da şirketin
• 9:26
  karlılığını ve rekabet gücünü doğrudan arttırırlar.
• 9:29
  Anladım yani türk şirketleri çığır açan buluşlar yapmaktan
• 9:33
  çok mevcut operasyonlarını daha akıllı hale getirmeye
• 9:37
  odaklanmış. Bu da kendi içinde çok değerli
• 9:39
  bir adaptasyon yeteneği kesinlikle.
• 9:42
  O zaman tüm bu parçaları birleştirelim.
• 9:45
  Kurduğumuz o 2 ekonomi anlatısı verilerin tamamında kendini
• 9:50
  gösterdi diyebiliriz. Kesinlikle.
• 9:53
  Bir anda istanbul, Kocaeli gibi devlerin liderliğinde
• 9:56
  yoğunlaşmış bir ekonomi var. Enerji faturasını çıkardığımızda
• 10:00
  dünyaya kafa tutacak bir üretim gücü var ve bu gücün en parlak
• 10:05
  yıldızı da büyük şirketlerin inovasyonlarıyla beslenen hızla
• 10:09
  ayrışan yüksek teknoloji sanayisi.
• 10:11
  Diğer yandaysa. Bu dönüşümün gerisinde kalma
• 10:14
  riski taşıyan bir yapı var. Düşük teknoloji daralıyor.
• 10:18
  Küçük şirketler inovasyon yarışında geride kalıyor.
• 10:21
  Ve geleneksel sektörler, artan işçilik maliyetleriyle
• 10:25
  boğuşuyor. Yani.
• 10:26
  Tabloya bütün son olarak baktığında bir yanda muazzam bir
• 10:30
  dinamizm ve sıçrama potansiyeli diğer yandaysa bu hıza ayak
• 10:34
  uyduramayanların yarattığı yapısal zorluklar var.
• 10:38
  Ekonomi aynı anda hem çok güçlü hem de çok kırılgan.
• 10:41
  Evet, bu ikilem sanırım üzerinde en çok düşünmemiz gereken şey.
• 10:45
  Ve tam da bu noktadan hareketle size üzerinde kafa yoracağınız
• 10:50
  bir soru bırakalım veriler bize yüksek teknoloji üretiminde
• 10:54
  müthiş bir sıçrama olduğunu ama bu inovasyonun motorunun ezici
• 10:58
  bir çoğunlukla büyük şirketler olduğunu gösterdi.
• 11:02
  Evet, bu çok net. Bu bize şunu söylüyor.
• 11:04
  Türkiye'nin teknoloji dönüşümü garajlarda başlayan bir startup
• 11:08
  devrimi ile değil, sanayi devlerinin öncülük ettiği
• 11:12
  yukarıdan aşağıya bir transformasyonla gerçekleşiyor.
• 11:16
  O halde asıl soru şu, bu inovasyon ateşini ve yüksek
• 11:20
  teknoloji üretimini, ekonominin bel kemiği olan 10 binlerce
• 11:25
  küçük ve orta ölçekli işletmeye yayacak.
• 11:27
  Bu dönüşümü tabana indirecek pazar koşulları veya politikalar
• 11:31
  neler olabilir? Bu sorunun cevabı belki de
• 11:35
  Türkiye ekonomisinin gelecekteki hikayesinin nasıl yazılacağını
• 11:38
  belirleyecek.