Latest / Market Risk TR / 400 yılda dünyayı ele geçiren bitki: Barbar lüksünden ticaret kraliçesine!

Transcript

400 yılda dünyayı ele geçiren bitki: Barbar lüksünden ticaret kraliçesine! · Market Risk TR

0:01
Merhaba, bu özel sohbetimize hoş geldiniz.
0:04
Elimizde sizin için incelediğimiz çok ilginç bir
0:07
materyal var. 1.875 tarihli tobrako isimli bir kitaptan
0:13
önemli bölümler. Evet, bugün bu eski Metin
0:16
üzerinden tütünü 19. Yüzyıldaki yerine nasıl
0:20
yetiştirildiğine ve o dönemdeki hani şaşırtıcı kullanım
0:25
alışkanlıklarına odaklanacağız. Adeta zamanla bir yolculuk gibi
0:28
değil mi? Kesinlikle öyle yani bu 150
0:31
yıllık. Kaynak tütünün botanik
0:33
özelliklerinden tutunda dünya çapındaki ekim tekniklerine
0:37
avrupa'ya yayılışından toplumsal etkilerine kadar bayağı geniş
0:41
bir yelpazeyi kapsıyor. Bu tür eski metinler bir konunun
0:45
zamanla nasıl algılandığını, nasıl değiştiğini görmek için
0:49
bize eşsiz ve pencere açıyor. O dönemin gözüyle tütüne bakmak
0:53
yani bugünkü algımızla arasındaki farkı görmek
0:56
açısından çok değerli. Amacımız da tam olarak bu
0:59
aslında 19. Yüzyıl gözüyle tütünün dünyasına
1:03
bir yolculuk yapmak. O dönemin bilgileriyle bu
1:06
bitkinin hikayesini yetiştirilme serüvenini ve toplumdaki yerini
1:11
şey anlamak sizin için bu eski metinden en çarpıcı bilgileri
1:16
ilginç detayları ve o döneme ait şaşırtıcı gerçekleri damattık
1:20
diyelim. Hazırsanız başlayalım tütünün
1:23
keşfi ve ilk zamanları nasıl olmuş?
1:26
Her şey Avrupalı kaşiflerin Amerika kıtasına ayak basmasıyla
1:30
başlıyor. Aslında kolomb ve diğerleri
1:33
yerlilerin tütünü ya tüttürerek ya da toz halinde burunlarına
1:37
çekerek. Enfiyee yani.
1:39
Evet, enfi olarak kullandıklarını görüyorlar.
1:42
Hatta tütün kelimesinin kökeni bile biraz tartışmalı kaynak şey
1:46
karaiblerdeki toggo adasından mı yoksa yerlilerin kullandığı
1:50
upuvok kelimesinden mi? Diyor bu konuda teoriler
1:53
sunuyor. Yerlilerin kullanımı da sadece
1:55
keyif için değilmiş. Anlaşılan kaynakta pipo ve
1:59
proların yanı sıra hani törenlerdeki öneminden hatta
2:03
şifa niyetine kullanıldığından falan bahsediliyor.
2:07
Ilginç bir nokta da var. Yerlilerin kullandığı bu appo
2:11
vok denilen tütünün kitabın yazıldığı 1.870 beşteki türlere
2:16
göre daha küçük yapraklı ve farklı kalitede olduğu
2:20
söyleniyor. Hatta bazen kirli, kanic gibi
2:24
başka bitkilerle karıştırarak içtikleri de not edilmiş.
2:27
Evet. Ve tabii ki kutsal pipo, yani
2:30
barış çubuğunun yerli kültüründeki yeri çok önemli.
2:33
Gitce manito efsanesiyle bağlantılı olarak tütünün sadece
2:37
bir bitki olmadığını, aynı zamanda toplulukları bir araya
2:40
getiren ruhani bir anlam taşıyan bir unsur olduğunu görüyoruz.
2:44
Bu avrupalıların ilk başta pek anlayamadığı bir derinlik
2:48
katıyor tütüne. Peki Avrupa bu yeni bitkiyle
2:51
nasıl tanışıyor yani? Benimsemesi nasıl oluyor
2:53
yayılışı falan? Şöyle ispanyollar, portekizliler
2:57
ve ingilizler aracılığıyla avrupa'ya taşınıyor, ilk ekin
3:01
denemeleri. 1.500 seksenlerde küba'da, ardından kolombiya'daki
3:05
varina bölgesi ve virgin ya da yapılıyor.
3:08
Ama ilk zamanlarda yani inanılmaz pahalı bir ürün.
3:13
Öyle mi? Evet, kaynak ons başına gümüşle
3:17
eş değer tutulduğunu pound. Başına 15 18 şirin gibi hani
3:22
bugünün parasıyla düşününce astronomik fiyatlara satıldığını
3:25
belirtiyor. Bu da onu bir lüks tüketim
3:28
maddesi yapıyor başlangıçta. Vay canına.
3:31
Tam bir statü sembolü o zamanlar surveyter role gibi isimlerin de
3:35
ingiltere'ye getirmesiyle popülerliği artıyor sanırım
3:38
dimi. Kesinlikle surwalter rolling
3:41
1.580 dörtteki virginya seferi önemli bir dönüm noktası.
3:45
Ispanyol ve Portekiz kolonilerinde üretimi teşvik
3:48
edilirken, 1.600 yirmilere gelindiğinde hollandalılar
3:52
avrupa'nın en büyük tütün toptancıları haline geliyor.
3:55
Pazar hızla büyüyor yani biraz da.
3:57
Bitkinin kendisine odaklanalım o zaman 1.870 beşteki kaynak
4:02
tütünü nasıl tanımlıyor? Botanik olarak yani.
4:05
Oldukça detaylı bir tanım var aslında boyu yarım metreden
4:09
başlıyor. 22 buçuk metreye kadar çıkabiliyor mızrak şeklinde
4:14
soluk yeşil yaprakları var. Pembe çiçekleri ve içinde böbrek
4:18
şeklinde minik tohumlar bulunan kapsülleri olan bir bitki olarak
4:23
anlatılıyor. Yaprak sayısı da türüne göre
4:26
değişiyor. Sekizle 20 arasında olabiliyor.
4:29
Yaprakların rengi dokusu falan da önemliymiş.
4:32
Anlaşılan kurutma sonrası renç çeşitliliği de dikkat
4:36
çekiciymiş. Tarçın renginden siyaha parlak
4:39
sarıdan koyu kırmızıya kadar. Farklı tonlar alabiliyormuş.
4:43
Bu renkler konek tıkıt, Hollanda, virginya gibi
4:47
yetiştirildiği bölgelere göre de farklılık gösteriyormuş.
4:50
Evet, aynen yapışkan tüyleri ve o karakteristik kokusu da
4:54
vurgulanmış ve ilginç bir not keşif zamanından 1.870 beşe
4:59
kadar yaprak boyutlarının giderek büyüdüğü belirtiliyor.
5:03
Ilginç neden acaba? Muhtemelen daha verimli türler
5:07
geliştirildiği seçildi. Zamanla onu gösteriyor.
5:10
Bir de sackers denilen bizde piç olarak bilinen sürgünler var.
5:16
Bitkinin tepesi alındıktan sonra çıkan bu sürgünler bitkinin
5:20
gücünü emdiği için temizlenmesi gerekiyor ki ana yapraklar daha
5:24
kaliteli olsun. Tamam isimli bir yazarın
5:27
açıklamalarıyla bu işlemin önemi vurgulanmış.
5:30
Peki o meşhur nikotin 1.800 yetmişbeşteki bakış açısı neymiş
5:35
günümüzden farklı mı? Işte burası günümüz bilgisiyle
5:39
baya ayrışıyor. Kaynak nikotinin bitkideki pek
5:43
çok bileşenden sadece biri olduğunu söylüyor.
5:46
Ve daha da ilginci tütünün farklı koku ve tatlarının
5:50
muhtemelen nikotinden değil de türlere göre değişen eansiyel
5:54
yağlardan kaynaklandığını öne sürüyor.
5:56
Vay canına. O zamanki anlayış bu yani?
6:00
Evet, o dönemin bilimsel anlayışını yansıtması açısından
6:03
kayda değer. Avrupa'ya ilk gelen tütünlerinse
6:07
daha koyu renkli, sert, içimli ve keskin aromalı olduğu da
6:11
belirtilmiş. Gelelim yetiştirme kısmına 19.
6:14
Yüzyılda tütün yetiştirmek nasıl bir süreçti?
6:18
Okurken bile yoruldum. Oldukça meşakkatli görünüyor.
6:21
Gerçekten de öyle toprak seçimi çok kritik, yeni sürülmemiş,
6:26
zengin, hafif ve güneye bakan rüzgardan korunaklı yamaçlar
6:31
ideal kabul ediliyor. Ekim yapılacak plantpac denilen
6:34
alanın hazırlanması da özel bir yöntem gerektiriyor.
6:38
Virgin ya küba gibi yerlerde benzer teknikler kullanılmış.
6:41
Nasıl yani, ne yapıyorlar? Toprağa alanı temizliyorlar,
6:45
sonra ağaç kütüklerini yiyip yakıyorlar ve külleri toprağa
6:48
karıştırıyorlar. Bu hem toprağı temizliyor hem de
6:51
besliyor aslında berning branş diyorlar bu yönteme.
6:55
Anladım tohum ekimi ve fide yetiştirme süreci nasıl
6:59
işliyordu? Sıcak yataklar diye bir terim
7:02
geçiyor. Evet.
7:03
Fidelerin hassas olduğu ilk dönemde korunması için sıcak
7:06
yataklar kullanılıyor. Tohumlar ekilmeden önce bazen
7:10
sütte veya bayat birada bekletiliyormuş.
7:13
Bu eski bir yöntem olarak not edilmiş ve alınıyor ve üzeri
7:15
örtülüyor. Fideler belli bir boya gelince
7:19
genellikle Mayıs ortasında tarladaki yerlerini yaklaşık
7:22
yarım metre aralıklarla dikiliyor.
7:25
Buna şaşırtma deniyor. Kura havalarda sulama yapılıyor.
7:29
Hatta bu iş için transplanter denen özel bir aletin
7:32
kullanıldığı belirtiliyor. Dikimden sonra bakım da
7:35
bitmiyor. Tabii sürekli bir ilgi istiyor
7:38
anlaşılan. Hayır, asıl iş belki de o zaman
7:41
başlıyor. Yaprakların daha dolgun ve
7:43
kaliteli olması için bitkinin tepesindeki tomurcun kırılması
7:47
gerekiyor. Toping diyorlar, en alttaki işe
7:49
yaramaz yapraklar alınıyor. Primeing biraz önce
7:53
bahsettiğimiz piç sürgünler düzenli olarak temizleniyor.
7:56
Sakreng. Ve tabii ki zararlılarla
7:59
mücadele var. Özellikle cadwom ve hormworm
8:02
denen tırtıllar büyük sorun kaynakta kadınların bu vermenin
8:06
işin de daha dikkatli ve başarılı olduğu, hatta
8:09
hindilerin de bu mücadelede yardımcı olduğu gibi ilginç
8:12
detaylar var. Kadınlar daha iyi verme aramış
8:15
yani? Hindilerde yardımcı vay be hasat
8:19
ve sonrası da ayrı bir uzmanlık alanı gibi duruyor.
8:22
Kesinlikle yapraklar sarımsı bir renk aldığında olgunlaştığı
8:25
anlaşılıyor ve hasat zamanı geliyor.
8:27
Bitki ya sapıyla birlikte kesiliyor ya da yapraklar tek
8:31
tek toplanıyor. Sonra kurutma işlemi için
8:33
henging yani asma aşaması var. Bitkiler ya sırıklara diziliyor.
8:38
Ya da laf denilen çitalara asılarak özel kurutma evlerine
8:41
veya hangarlarına alınıyor. Kurutma yöntemleri de farklılık
8:45
gösteriyor sanırım değil mi güneşte havada?
8:47
Evet havada kurutma güneşte kurutma veya dumanla kurutma
8:52
gibi yöntemler var. Özellikle virgin yada o meşhur
8:55
parlak sarı tütünü elde etmek için odun kömürü veya hikori
8:59
odunu dumanıyla kurutma yapıldığı belirtiliyor.
9:03
Renk kontrolü de bu aşamada önemli açık renk isteniyorsa
9:06
güneş ışığı koyu renk isteniyorsa karanlık ortam
9:09
sağlanıyor. Bu süreç tütünün nihai
9:12
kalitesini ve karakterini belirliyor aslında.
9:14
Peki kuruduktan sonra noluyor paketlemeye kadar giden süreç
9:18
nasıl işliyor? Fıçlara falan dolduruluyor
9:20
galiba. Aynen kuruyan yapraklar önce
9:23
saplarından ayrılıyor. Striping, sonra renk boyut ve
9:27
kaliteye göre sınıflandırılıyor. Asurting ve demetler haline
9:31
getiriliyor. Ting bazen yaprağın ortasındaki
9:35
ana damar bile çıkarılıyor. Sitemink paketleme ise genelde
9:38
büyük ahşap fıçılarda, yani o dönem hox set denilen devasa
9:43
varillerde yapılıyordu. Hogset.
9:45
Evet. Tütünü bu fıçılara sıkıştırma
9:48
işlemine de prising deniyordu. Bunun için özel presler
9:52
kullanılıyordu ama küba'da Charles yani havuç şeklinde
9:57
connedikad seed live tütününün ise kasalarda paketlenmesi gibi
10:01
farklı yöresel yöntemler de varmış.
10:03
Bayağı detaylıymış. Peki hiç sorun çıkmıyor muydu
10:07
hastalık falan? Olmaz mı?
10:09
Tabii tüm bu süreçte hastalık riski de var.
10:12
Kaynakwitrast, beyaz pas vefiring, kahverengi pas gibi
10:17
sorunlardan ve bunların 1.870 beşteki olası nedenleri ve
10:21
etkileri hakkındaki teorilerden bahsediyor.
10:24
Mesela beyaz basın aslında yaprağı benekli değerli bir
10:28
görünüm kattığı düşünülürken. Kahverengi pahasın kaliteyi
10:32
düşürdüğü kabul ediliyormuş o zamanlar.
10:34
Bu kadar zahmetli bir üretim süreci düşünülünce avrupa'ya ilk
10:38
ulaştığında nasıl bir etki yarattığını daha iyi anlıyoruz
10:41
aslında. Peki o ilk tepkiler nasıldı?
10:44
Herkes hemen sevmiş mi yoksa karşı çıkanlar olmuş mu?
10:47
Barpla gibi hekimler bazı hastalıkları iyi geldiğini iddia
10:51
etmişler. Ama tam tersi görüşlerde çok
10:54
güçlüydü. Ingiltere kralı birinci James
10:57
meşhur counter blues totobako yani tütüne karşı saldırı adlı
11:01
kitabında tütünü yerden yere vurmuş.
11:03
Neler demiş mesela? Sağlığa zararlı ahlakı bozan
11:07
toprağı israf eden bir şey olarak görmüş.
11:10
Yani bayağı sert eleştirmiş. Sadece sözde kalmamış galiba
11:14
yasaklar falan. Aynen öyle vergiyi fahiş oranda
11:18
arttırmış. Puan başına 2 peniden almış, 2
11:21
şili 10 peniye çıkarmış. Düşünün yani kat kat artış bu
11:24
caydırma çabası sadece ingiltere ile sınırlı değil.
11:27
Iran şahı, Osmanlı sultanı dördüncü Murat gibi hükümdarlar
11:31
ve hatta papa onun inci urbaniz ve 12 inosing gibi dini liderler
11:36
de tütüne karşı sert yasaklar getirmişler.
11:39
Papa bileme. Evet, papa'nın cent Peter
11:42
bazilikası nda infie çekmeyi yasaklaması gibi örnekler var
11:47
kaynakta. Ama anlaşılan o ki, tüm bu
11:50
yasaklar, vergiler pek işe yaramamış.
11:53
Tütün nasıl bu kadar yaygınlaşabildi peki?
11:56
Işte bu çok ilginç bir dinamik yasaklara ve tartışmalara rağmen
12:00
popülerliği inanılmaz bir hızla artıyor.
12:04
Hatta greenking, tobaco yani tütün içmek diye bir deyim
12:08
yerleşiyor. Ingilizcede ve dumanı burundan
12:11
çıkarmak bir moda haline geliyor o dönem.
12:14
Içmek, su gibi yani ilginç. Evet, pahalı ispanyol ve
12:19
Portekiz tütünlerine alternatif olarak 1.620 civarında daha
12:24
uygun fiyatlı virjina tütünü piyasaya girince yayılım daha da
12:28
hızlanıyor. Şairler, oyun yazarları bile
12:31
eserlerinde tütüne yer vermeye başlıyor.
12:33
Ben johnsonın oyunlarında tütün satıcıları, içme teknikleri gibi
12:38
detaylar var. Tiyatrolarda bile tütün içilip
12:41
satılır olmuş düşünün yani. Bu durumun ekonomik sonuçları da
12:45
olmuştur herhalde. Özellikle virginya gibi
12:47
koloniler için değil mi? Hem de çok büyük virginya
12:51
kolonisi neredeyse tamamen tütüne bağımlı hale gelmiş.
12:55
Öyle ki mısır gibi temel gıda maddelerinin ekimi ihmal
12:58
edilmiş. Londra'daki şirketin virjina'dan
13:02
gelen tütünün kalitesizliğinden şikayet ettiği mektuplar var.
13:05
Kaynakta. Vahim bir durum aslında.
13:08
En çarpıcı detaylardan biri de şu, bence koloniye eş bulmak
13:12
için ingiltere'den getirilen kadınların başlık parası bile en
13:16
iyi kalitede tütünle ödeniyormuş.
13:18
Şaka yapıyorsun başlık parası tütünleme.
13:21
Evet, her kadın için 120 150 £ en iyi yaprak tütün bu tütünün
13:28
sadece bir ürün değil. Kelimenin tam anlamıyla bir para
13:32
birimi haline geldiğini gösteren müthiş bir detay.
13:35
Bence tütün ithalat tekellerinin kurulması da ekonomik gücünü
13:39
iyice pekiştirmiş. Inanılmaz gerçekten.
13:42
Peki insanlar bu tütünü nasıl tüketiyordu?
13:45
Pipo en bilineni sanırım onunla başlayalım mı?
13:48
Evet, pipo en eski ve yaygın yöntemlerden yerli Amerikalılar
13:54
kilden ahşaptan veya taştan, özellikle de o efsanelere konu
14:00
olan kırmızı pipo taşından harika pipolar yapmışlar.
14:04
Aslina boin kabilesinin mermer veya jasber gibi sert taşlardan
14:09
yaptığı ışıkta parlayan incecik pipoları varmış.
14:13
Farklı kabilelerin kendilerine özgü detaylı oymalarla süslü
14:18
pipo tarzları gelişmiş. Avrupa'da durum nasıldı?
14:21
Peki aynı mıydı? Avrupa'da daha çok kilden
14:25
yapılan pipolar yaygınlaşmış, hatta irlanda'da bulunan eski
14:29
küçük kil pipolara halk arasında fairy pips yani peri pipoları
14:34
deniyormuş. Şirin bir isim.
14:36
Hollanda pipoları da çok meşhur olmuş.
14:38
O dönem doğuda ise nargile kültürü öne çıkmış.
14:42
Kaynak, özellikle türkiye'de nargilenin sosyal bir ritüel
14:47
olduğunu. Statü göstergesi sayıldığını,
14:49
hatta kadınlar tarafından da kullanıldığını belirtiyor.
14:53
Pipoların ağızlıkları da ayrı bir önem taşımış.
14:56
Kehribar en değerli malzeme olarak görülmüş vişne ağacı yani
15:01
agriot dedikleri ağacın sapları da popülermiş.
15:04
Pipo dışında hangi yöntemler vardı?
15:07
Pro ve enfiye de yaygın mıydı o zamanlar?
15:10
Kesinlikle purolar ispanyolca cigarrodan geliyor.
15:14
Yerlilerin mısır yaprağına sardıkları tütün rulolarından
15:17
evrilmiş. Aslında avrupa'da hızla
15:19
popülerleşmiş kaynak, özellikle küba'nın vuelta aba bölgesinde
15:24
yetişen tütünlerden yapılan havana prolarının kalitesini öve
15:28
öve bitiremiyor. Havana puroları evet hala
15:31
meşhur. Üretimindeki ustalık da
15:33
vurgulanıyor. Escodor denilen yaprak seçiciler
15:36
ve thoresedones denilen usta sarıcılar manila, Filipinler,
15:41
Paraguay, Brezilya hatta isviçre proları bile varmış, farklı
15:45
boyutlarda üretiliyorlarmış işte regaliya Londra gibi isimleri
15:49
var. Amerika'da da özellikle connect
15:52
tütünüyle puro üretimi başlamış. Enfiye de ilginç bir alışkanlık
15:56
tabi buruna çekilen toz tütün o nasi yayılmış.
16:00
Evet, onun kökeni de Brezilya yerlilerine dayanıyor.
16:03
Avrupa'da özellikle Fransız sarayında çok moda olmuş.
16:07
Tabii kral 14. Louis pek hazzetmese de enfiye
16:10
kullanımıyla birlikte enfiye kutuları da bir statü sembolü
16:14
haline gelmiş. Nasıl yani, kutular mı
16:16
önemliymiş? Hem de nasıl altın, gümüş, akik,
16:20
sedef değerli ahşaplardan yapılmış üzerleri işlemeli
16:24
minyatür, sanat eserleri gibi kutular taşınırmuş, kokulu
16:28
kokusuz çeşitleri varmış. Enfiyenin üretimi de zamanla
16:31
gelişmiş fermantasyon ve özel öğütme teknikleriyle daha rafine
16:35
hale getirilmiş. Hatta güney amerika'da kadınlar
16:38
arasında sınav dipin diye bir adet varmış.
16:41
Sınav tipin o ne demek? Küçük bir fırçayla enfia'yı alıp
16:45
diş etlerine sürüyorlarmış. Bu da kullanımın ne kadar
16:48
çeşitlendiğini gösteriyor aslında.
16:50
Diş etine sürmek vay canına. Tütünle ilgili sadece bu ana
16:54
tüketim araçları değil, pipo temizleyicileri tütün keseleri
16:58
bazen emfiye kutuları kadar süslü olabilen tütün rendeleri
17:01
graters diyorlar ve pipot ütününü bastırmak için
17:04
kullanılan tobacos stopers gibi pek çok aksesuar da gelişmiş bu
17:09
bastırıcılar bile ahşap kemik fildişi.
17:12
Gümüşten yapılıp üzerlerine figürler oyulurmuş ve koleksiyon
17:16
objesi haline gelmişler. Bütün bunlar tütünün 1.870 beşte
17:20
sadece bir alışkanlık değil, başlı başına bir kültür olduğunu
17:25
gösteriyor. Resmen edebiyata sanata
17:27
yansımaları olmuş mu peki? Olmaz mı?
17:30
Kaynak, tütün üzerine 3 yüzden fazla eser yazıldığını iddia
17:34
ediyor. Düşünün yani şiirlerde,
17:36
oyunlarda tütün, bazen övülmüş, bazen yerilmiş tütün için
17:40
beşinci element, doğanın küçük dükkanı gibi benzetmeler
17:44
yapılmış. Hatta fink ofdeswanyus mog to
17:48
becün içerken bunu düşün gibi ilahilere bile konu olmuş.
17:52
Ilahilere mi çok ilginç. Anlatılan hikayeler anekdotlar
17:56
da vardır mutlaka o zaman. Hem de çok meşhurları var.
18:00
Surwalter railin dumanın ağırlığını ölçmeye çalıştığı ya
18:04
da işte ağzından duman çıktığını gören hizmetçisinin yangın var
18:08
sanıp yüzüne bir kova su attığı hikayeleri klasikleşmiş artık.
18:12
Evet, evet, onu duymuştum. Rusyalı mareşal blue her in pipo
18:16
tutkusu ve pipo ustası heneman'la ilişkisi kral
18:20
friedrich the graitin üzerinde eşek kafası resmi olan alaycı
18:24
enfiye kutusu gibi renkli anekdotlarda kaynakta yer
18:27
alıyor. Bunlar tütünün gündelik hayata
18:30
ve önemli figürlerin yaşamlarına ne kadar işlediğini gösteriyor
18:34
aslında. Sosyal adetler de ilginçtir.
18:37
Eminim ülkeden ülkeye sınıftan sınıfa fark ediyor muydu
18:41
kullanım şekli. Elbette kaynak peru da tütünün
18:45
ne kadar yaygın olduğundan türkiye'deki nargile kültüründen
18:49
hollanda'daki pipo düşkünlüğünden bahsediyor.
18:52
Amerika'da ise çiğneme ve metinde açıkça belirtildiği gibi
18:56
bunun sonucu olan tükürme alışkanlığının yaygınlığına
18:59
dikkat çekiyor. Evet owester filmlerinden falan
19:02
aşinayız biraz. Aynen kadınların tütün kullanımı
19:06
da coğrafyaya göre değişiyor. Türkiye'de nargile güney
19:09
amerika'da az önce bahsettiğimiz sınav tiping küba'da puro içen
19:13
kadınlar gibi örnekler veriliyor.
19:16
Tütün barış çubuğu seremonilerinden dost
19:19
meclislerindeki sohbetlere kadar sosyalleşmenin de önemli bir
19:22
aracı olmuş. En şaşırtıcı kısımlardan biri de
19:26
sanırım o dönemde tütünü atfedilen faydalar.
19:29
Yani bugünden bakınca inanması gerçekten güç.
19:32
Kesinlikle 1.875 perspektifinden bakıldığında tütün sadece keyif
19:39
verici değil aynı zamanda ciddi tıbbi faydaları olduğuna
19:42
inanılan bir bitki. Romatizma, gut, diş ağrısı gibi
19:46
pek çok rahatsızlığa iyi geldiği düşünülüyor.
19:49
Diş ağrısına ama nasıl yani? Evet, öyle iddialar var
19:52
sakinleştirici stresi azaltıcı etkileri övülüyor.
19:56
Hatta metinde tütünün insanlara bir tür huzur ve mutluluk hissi
20:00
verdiği yönünde yorumlar bile var.
20:02
Bu o dönemin tütüne bakış açısını anlamak için çok kritik
20:06
bir nokta bence. Bu 1.875 tarihli Metin bize
20:10
tütünün o dönemki dünyasına dair gerçekten zengin bir tablo
20:15
sundu. Şöyle bir toparlarsak, tütün
20:18
amerika'nın keşfiyle dünyaya yayılıyor ve başlangıçtaki tüm
20:22
tartışmalara yasaklamalara rağmen.
20:25
Inanılmaz bir hızla küresel bir alışkanlık hâline geliyor, doğru
20:29
mu? Aynen öyle.
20:30
Yetiştirme ve işleme teknikleri yerli yöntemlerden başlayarak
20:34
zamanla gelişiyor. Daha organize ve neredeyse
20:37
endüstriyel bir hal alıyor. Pipo puro enfie çiğneme gibi çok
20:43
çeşitli kullanım biçimleri ve bunlara eşlik eden zengin bir
20:47
aksesuar ve adetler kültürü oluşuyor ve en önemlisi 19.
20:51
Yüzyılda tütün keyif verici yönünün yanı sıra tıbbi
20:55
faydalarına inanılan sosyal hayatta merkezi bir yer tutan
20:59
son derece normalleştirilmiş bir bitki olarak karşımıza çıkıyor.
21:03
Tam bu noktada sizi yani dinleyicimizi düşünmeye davet
21:07
ediyoruz. Bu 1.875 tarihli kaynakta
21:11
tütünün ne kadar sıradan sosyal olarak kabul görmüş, hatta yer
21:15
yer faydalı görüldüğünü fark ettik.
21:18
Peki, günümüzdeki tütün algısı ve yasaklarla dolu dünyası ile
21:22
bu yaklaşık 150 yıl önceki bakış açısı arasındaki devasa uçurum
21:27
size ne düşündürüyor? Yani bu tarihsel mesafe
21:30
toplumsal normların, bilimsel gerçeklerin ve sağlık
21:34
anlayışının zaman içinde ne kadar köklü bir şekilde
21:36
değişebileceğini gösteriyor aslında.
21:39
Bu eski Metin bugünkü alışkanlıklarımıza,
21:41
kabullerimize ve hatta yasaklarımıza farklı bir gözle
21:45
bakmamızı sağlayabilir mi acaba? Geçmişin bu normali bugünün
21:49
anormaliyle karşılaştığında bize ne anlatır?
21:51
Üzerine kafa yormaya değer sorular gerçekten bu ilginç
21:55
yolculukta bize eşlik ettiğiniz için çok teşekkür ederiz.
21:58
Teşekkürler. Sonraki sohbetimizde görüşmek
22:00
üzere hoşça kalın.